HOMILIA IHA MISSA FÚNEBRE MAKTOBAN SR. FRANCISCO GUTERRES LÚ-OLO

Partilha
    
 
   

HOMILIA IHA MISSA FÚNEBRE

MAKTOBAN SR. FRANCISCO GUTERRES LÚ-OLO

Catedral de Díli, 26 junho 2026

Dom Leandro Maria Alves, Bispo de Baucau e Secretário Geral da CET

 

“HAU NE’E MORIS HIAS NO MORIS

EMA NEBE FIAR HAU MASKE MATE ONA, NIA SEI MORIS”

(Jo 11,21-27)

  

Saudacões…

 

 Maluk sira hotu mak Cristo hadomi.

 Ohin ita hotu hamutuk iha fatin santo ida ne’e, hamutuk ho ita nia saudoso Francisco Guterres-Lu Olo. Ohin nia tama mai iha Igreja ne’e ba dala ikus nian hodi hakat ba hahi Maromak tinan ba tinan iha Igreja celestial.

Ita hotu hamutuk atu, primeiro: Agradece ba Maromak. Ita agradece tan Nai Maromak haraik mai ita, mai ita nia rai, Timor oan diak tebes ida. Ita nia Saudoso nudar Timor nia oan diak nebe mak dedica ninia-an ba hari nação doben ida ne’e. Nia mos nudar sarani diak tebes ida, fiar nain diak tebes ida nebe mak hatudu ninia fiar iha nia moris lor-loron nian. Nia mos nudar Aman diak tebes ida ba nia família, aman exemplar nudar família sarani diak nian.

Nia la’o sés hosi ita ne’e nudar lakon ida, lakon buat murak ida, lakon Timor nia osan mean ida. Ita hotu hakarak atu nia hamutuk nafatin ho ita, ita hein nafatin ninia contribuição atu hari nação Timor sai nação ida nebe mak democrático no justo. Iha ninia moris, nudar cidadão, nia halo buat hotu atu hari nação ida ne’e; dedica-an, sacrifica-an hanesan ita hotu hatene katak durante tinan 24 nia luta hodi duni sai invasor no durante independência; nia hasán kna’ar ka cargo importante oi-oin iha rai no nação doben ida ne’e no iha nia partido. Nia nudar ema ida nebe mak simples, paciência, haraik-an/humilde, laran mos, oin midar, atencioso, ema honesto, ema nebe mak bele fo diak ho ema hotu no moris tuir ninia principio. Qualidade moris nian nebe mak nia iha ne’e hatudu lolos mai ita katak Sr. Luolo ema ho caráter ka “Homem de Caracter”.  Baibain ema dehan; atu sai matenek ema tenke estuda, hosi estudo halo ema sai matenek maibe atu sai Homem de caracter ita la hetan liu hosi ita nia estudo sira. Ema nebe iha Caracter mai/hetan husi experiência boot sira nebe mak nia hakat liu no problema boot sira nebe mak desafia nia no nia hakat liu problema sira ne’e tan ne’e mak liu experiência boot sira no problema sira hanorin ou hamoris nia hanesan homem de Caracter. Tamba ne’e mak Timor triste, tanis no sente lakon boot tebes. Lakon tan susar atu hetan ema nune’e. Ita nia nação precisa duni ema sira nune’e atu ita nia nação ne’e bele moris iha democracia no iha justiça nia laran.

Maibe hanesan sarani, Sr. Lu Olo mos hatudu ninia fiar iha Maromak; ninia simplicidade, humildade, oin midar, oin mamar, la laran moras ho ema, hahalok diak sira ne’e expressa ninia moris profundo iha ninia fiar. Livro Sabedoria nebe ohin ita rona iha primeira leitura dehan: “Ema diak sira klamar iha Maromak futar liman, sira sei nabilan, uoinhira simu sira kolen”.

Mistério mate lori mai ita tristeza, laran susar no tanis. Ita nia tanis, hatudu ita nia incapacidade hasoru realidade mate ne’e. Mate ne’e husik hela mai ita situação triste tan mate foti ou fokit sai hosi ita nia le’et ema nebe mak ita sei hakarak atu hamutuk nafatin ho ita. ita hakarak atu nia continua la’o hamutuk ho ita maibe ao mesmo tempo ita la iha kbi’it, la iha forca atu sori/satan realidade ida ne’e.

Hanesan ema sarani, ema fiar nain; ita la lakon esperança tamba ita iha dalan; ita nia dalan ne’e mak Cristo. Tan ne’e mak ita hamutuk iha kreda ida ne’e hakarak atu entrega ita nia maluk ne’e ba Cristo. Ita hatene katak Cristo sei tulun nia. Cristo deit mak iha kbiit atu hasai ema hosi mate nia ukun. Cristo dehan Hau mak moris. Cristo la koalia deit maibe Nia hatudu iha Nia An rasik. Iha Páscoa ita celebra Festa Cristo manan mate. Cristo liu hosi Mistério Páscoa nian fo garantia mai ita hotu katak Nia sei hamoris fali ema sira hotu nebe mak fiar iha Nia. Ema hotu nebe mak fiar iha Cristo, mate la’os lian ikus nian, ida nebe iha mak moris. Cristo rasik dehan: Ema se fiar iha Ha’u maske nia mate maibe nia sei moris.

Jesus, iha Evangelho ohin nian ita rona, hatan ba Marta hodi dehan: “Hau ne’e moris hias no moris. Ema nebe fiar Hau, maske mate ona, nia moris”. No Jesus husu liutan ba Marta hodi dehan: “O fiar ne’e”. Marta dehan: “Ha’u Fiar”. Marta nia resposta ne’e sai mos ita hotu nia resposta iha realidade mistério mate nian ne’e; ita fiar iha Cristo. Ita fiar katak ita nia Saudoso nebe mak simu Batismo iha Cristo nia naran, nia mos sei moris hias hamutuk ho Cristo.

Ba ita fiar nain sira, Ita nia relação ho saudoso la mate ka kotu. Mate la halakon relação ne’e. Mate halo ita cria relação foun ida ho nia. Relação foun ne’e ita cria liu hosi oração. Ita nia saudoso matebian la presija tan buat sira seluk, ida nebe nia presija liu mak ita nia oração. Hanesan sarani diak no timor oan nebe mak hadomi ita nia Heroi sira, labele haluha reza ba nia. Ita nia oração hatudu ita nia domin, no unidade ho nia. Ita reza atu Maromak hatudu Maromak nia laran luak ba nia no simu nia iha Maromak nia kadunan.

Hanesan cidadão diak Timor nian, Ita hotu iha nia oin, ita hateke ba caixão nebe halot nia ne’e ita hanoin katak nia nonok maibe nia la nonok, nia koalia mai ita hotu atu cuidado nação doben ida ne’e, nebe mak nia luta hodi hari ho sacrifício oi-oin; ha’u hanoin ho realidade ida ne’e,  nia dehan mai ita hotu, ba líder sira hotu atu hadomi malu, hari unidade atu bele hamoris Timor ida nebe nabilan iha democracia no justiça.

Senhor Francisco Lu-Olo, oras ne’e ita fila ona ba Maromak nia Kadunan Santo, iha neba harohan ba Maromak ba família nebe ita hadomi tebes no husik hela  no mos ba povo Timor Loro Sa’e atu bele moris iha domin no unidade, perdua malu, lolo liman ba malu hanesan ita boot nia mehi.

error: Content is protected !!