HOMILIA IHA MISSA FUNERAL MAKTOBAN PE. JOÃO FELGUEIRAS, SJ
Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, SDB
Saudações…
Ohin, Timor oan sira lutu no sarani Timor lun turu daudaun, tan lakon Na’ilulik santo ida, aman domin nain ida no “Avo” nebe fuan bo’ot ba ema no ba Kreda Timor. Molok ita husik nia, nudar Timor oan, hau convida ita hotu, hasa’e dadolin kmanek ne’e ba nia futar tilun, nia be latan daudaun iha ita nia futar matan:
“Ohin, manu aman Timor kokorek subar, Bibi atan diak la’o sai dadaun.
La’o husik ami nobun, husik rai Timor,
Sa’e ba leten aas, horik fatin rohan la’ek.
Husik hela tadan sira iha ami nia fatuk murak no du’ut matak sira,
Ita nia liafuan sira sai roman ba Timor nia oan no bei oan sira.
Klamar santa, la’o ba ho dame ba hasoru Na’i Santo liu hotu,
Atan diak no fiel so’i ba coroa gloria nian.
Iha horik fatin Lalehan, harohan mai ami hotu,
Ita oan, ita emar be ita hadomi”.
“Hoje, o galo de Timor chora o seu canto escondido, o bom pastor partiu.
Deixa-nos órfãos, deixa o solo de Timor,
Sobe ao cume do Céu, habita no Reino sem fim.
Ficam os seus sinais sagrados gravados na nossa pedra,
Fica o seu rasto de bênção vivo na nossa erva verde.
A sua palavra de ontem será a nossa luz de amanhã,
Guiando os filhos e netos desta pátria de Timor.
Caminha em paz, ó alma santa, ao encontro do Deus Altíssimo,
Caminha, ó servo bom e fiel, para erguer a coroa de glória.
Na tua nova morada eterna, no trono do firmamento,
Olha e roga por nós, teus filhos, o povo que tanto amaste”.
Maluk doben sira,
Dadolin ida ne’e mai hosi fuan Timor nian, lisan diak be ita beiala sira husik hela, hanorin ita katak molok husik ema katuas ida nebe ita hadomi, ita husik nia ba ho dadolin hosi fuan lun turu nian maibe mos nakonu ho gratidao ba Maromak tan haraik ona mai ita presenca naruk hosi ita nia murak “Avo” Pe. Joao Felgueiras, Jesuita. Ohin “Manu aman Timor” hananu iha subar no nonok lun turu nian, tan Bibi atan diak no fiel, Pe. João Felgueiras, la’o dadaun ba iha horik fatin ikus iha Reino Lalehan.
Lírica hosi dadolin ida ne’e iha relacão ho expressão iha Evangelho São João nian nebe koalia kona ba Jesus nia domin ba nia emar sira, hodi dehan: “Nia hadomi ninian sira nebe iha mundo, nia hadomi sira to’o rohan”.(Jo 13, 1)
Amo Felgueiras moris ona tinan naruk, século ida liu. Hahu kedas hosi nia mai sama ain iha rai timor iha tinan 1971, nia considera rai ida ne’e la’os deit nudar fatin passagem ida ba nia missão nudar missionário Jesuita ida, maibe sai nudar nia horik fatin metin hodi serbi to’o mate iha rai ida ne’e. Nia mai la’os atu fila fali, maibe nia mai atu hela no hakoi iha rai ida nee. Nia hili atu halo timor oan sira sai nudar ninia emar sira nebe nia hadomi, nia tau matan no nia hanorin. Nia hadomi duni ninian sira to’o rohan, nia husik hela tadan santidade nian prega metin iha ema Timor, no Maromak nia benção hasuli ona liu hosi nia mai ita rain.
Buat hotu nebe nia halo ona, nudar nailulik no missionário jesuita ida tan hetan inspiração hosi liafuan murak Santo Inácio de Loyola nian nebe Amu Felgueiras, plasma iha nia fuan, iha nia voto sira no iha nia existência tomak nia repete fila-fila loron kalan, hodi dehan: “Foti no simu ba ha’u nia liberdade tomak, ha’u nia memória, ha’u nia matenek no ha’u nia hakaran tomak; buat hotu nebe ha’u iha Ita Boot mak haraik, no ha’u hasa’e fali ba ita Na’i. Buat hotu Ita Boot nian, buat hotu ba Ita nia hakaran: haraik deit mai ha’u Ita nia domin no graça; ida ne’e naton ona”.
Iha altar santo nia oin, latan hela maktoban Nailulik ida be moris ona tinan naruk, ita hotu hatene katak oração ida ne’e ba nia la hakerek deit iha surat tahan oração nian, maibe sai ida deit ho nia. Pe. João halo liafuan ne’e hola isin iha nia moris, iha nia história nudar Nailulik, Missionário no Jesuita ida. Nia hasa’e buat hotu be nia iha ba Maromak, ninia juventude, ninia matenek, ninia liberdade, nia fo hotu nia moris nebe mais de meio século ba rai Timor. Nia hela no hamutuk ona ho ita, iha ksolok no iha terus laran, iha susar funu nian eh iha ksolok ukun-an nian, nia tanis no hamlaha ona hamutuk ho ita iha terus, nia haksolok hamutuk ho ita wainhira ita sai ona ema livre, oras ne’e ita tanis hamutuk dala ikus nian la’os deit tan lakon figura ida Kreda nian, maibe tan ita sente duni Maromak nia domin boot mai ita hodi haraik Amu Felgueiras iha le’et nudar aman ida, no “avo” ida. Mesmo que iha tempo ikus nia sente katak buat hotu nebe nia halo ona seidauk naton, hodi husu perdão ba Kreda Universal, Local no ba timoroan sira maibe tuir matan no fuan ema timor nian, nia fo hotu ona, oras ne’e nia hein ba simu prémio glória rohan laek Lalehan nian.
Maun-alin doben sira,
Livro Sabedoria nian iha primeira leitura, fo mai ita consolação bo’ot ida nebe hatudu duni Amu Filgueiras nia moris: “Ema los (justo) sira nia klamar iha Maromak nia liman, buat ida la fo terus sira”. Ema a’at sira hare sira nia mate nudar rohan no ninin ida, maibe Maromak nia liafuan hanorin no consola ita katak: “sira ne’e hakmatek ona iha dame laran”. Padre João sai ona nudar ema justo ida nebe hakat liu ona tempo moruk, terus no susar sira hamutuk ho timor oan sira. Nia to’o iha Timor iha tinan 1971, nia liu ona tempo nakukun ocupação nian, nia hasa’e nia moris nudar karan ida be folin ba Maromak. Livro Santo dehan katak: “Nia koko sira hanesan osan mean be tau iha ahi”. Amu Felgueiras liu ona tempo prova nian hodi fiél nafatin, nia la husik nia bibi sira, tan nia hatene katak nia la’os mercenário maibe nia nudar bibi atan nebe hamutuk ho nia bibi sira, iha situação sá deit nebe sira hasoru. No oras nee “nia sai nabilan, wainhira nia simu ona kolen hosi Maromak”, nia roman nabilan haroman nafatin timoroan sira ho nia sasin moris nebe nia husik hela iha ita rain.
São Paulo iha nia Carta ba Corinto sira, hanorin kona ba mistério mate nian hodi halo anúncio kona ba destino ikus ema fiar nain sira nian, hodi dehan: “Iha wain ida, iha taka matan bosok, iha lian ikus trombeta nian… mate sira sei moris hias ho isin lolon la dodok, no sira sei sai oin seluk. Iha caixão nebe hatoba Maktoban Pe. João Felgueiras nebe moris ona tinan naruk, ita ka’er ho ita nia liman fragilidade tempo nian, maibe ita nia fiar iha ressurreição halo ita bele hananu hamutuk knananuk vitória nian hodi dehan: “Mate lakon ona nia kbiit, mate o nia manan funu iha nebé? Mate o nia kro’at iha nebe?”
Padre João fo ona nia energia no força tomak ba Kreda no ba ema timor, liu hosi educação ba estudante sira, iha escola nebe nia hari ona, ba sira nebe nia hanorin. Isin ida nebe la’o kleur ho ita iha tinan naruk, oras ne’e la’os pertence tan ona ba rai, nia pertence ba isin ressurreição nian. Nia hala’o ona nia missão rai nian hodi tau fiar metin iha esperança ida nebe la mohu, no ba fiar iha moris hias. Ida ne’e mak sai razão atu hamaran matawen Timor oan sira nian nebe sente lakon figura ida, tan ita fiar katak Ita nia “Avo” Amo Felgueiras hatais ona imortalidade.
Padre João nia domin nebe fo hotu, fo ba ninian sira to’o rohan tan simu kbiit hosi promessa Jesus nian nebe ita rona iha Evangelho São Mateus nian nebe contextualiza iha discurso montanha nian.
Pe. Felgueiras mak ema ida nebe sai kiak ona iha espirito, kolu sai tiha buat hotu be mundo fo hodi entrega nia an no moris tomak ba Timor, nia halo tuir duni oração Santo Inacio de Loyola nian nebe nia reza lor-loron. Nia sai ona nudar serviço nain dame nian iha tempo funu no terus laran. Nia hamlaha no hamrook ba justiça, ba direito no ba dignidade povo Timor nian. Nia iha fuan nebe mos (puro), hodi hadomi ona ho fuan aman nian, mestre nian, no bibi atan nian ba ema timor no liu-liu ba kiak sira nebe nia serbi no nia hatudu ona domin nakonu ho ternura aman ida nian ba nia oan sira.
Iha parte ikus iha Evangelho ita rona liafuan Jesus nian nebe dehan: “Imi haksolok no hahi ba, basá imi nia kolen wa’in tebes iha Lalehan”, no ita hatene katak kolen atan fiel no justo nian ne’e Padre João sei simu iha Lalehan. Oras ne’e nia ba hasoru Na’i Aas liu hotu hodi lori iha nia liman nakonu ho aifuan espiritual sira nebe nia kuda ona durante nia moris iha rai ida ne’e. Nia sasin moris santidade nian hatudu liu hosi nia confissão nebe constante, ema santo deit sei confessa fila-fila, quanto mais ita ema sala nain sira. Ida nee’ mak exemplo moris santidade no humilidade nian nebe nia husik hela atu ita aprende tuir hodi hakbesik an nafatin ba sacramento reconciliação atu confessa no husu perdão ba ita nia salan sira.
Maluk doben sira, hahalok diak liu ita timor oan hatudu hodi fo honra ba figura bo’ot missionário ida ne’e mak ita hotu continua hamoris nia espírito, nia legado espiritual, missionário no santidade nian, no ita buka halo tuir nafatin nia lia hanorin sira, ita halo nia liafuan murak sira manas nafatin iha ita fuan.
Ita reza atu nia zelo missionário nian continua inspira Kreda Timor, sarani sira, nailulik sira, religioso no religiosa sira no lider sira rai Timor nian. Nia mate atu husik fini fiar Evangelho nian moris no buras iha rai ida ne’e.
Timor nia “Avo” Amo Felgueiras, ita nebe hadomi ona ami to’o rohan, oras ne’e ita tama ho ksolok iha Reino Rohan Laek Lalehan nian. Iha leten a’as ba, iha horik fatin santo no santa sira nian, ami harohan atu ita continua hateke mai ami, tau matan no haraik bênção mai povo ida ne’e, halo ami hotu moris iha unidade, liu liu reza mai ami nia ukun nain sira, sira nebe uluk ita bo’ot hanorin, hatudu dalan no harohan ba sira. Povo no sarani Timor sei hanoin nafatin ita nudar aman espiritual ida, Amululik santo ida, no bibi atan diak ida.
Neste momento de dor e consternação, agradecemos à Companhia de Jesus por ter oferecido à Igreja de Timor uma figura de santidade, paternidade e amor, que serviu esta terra por mais de meio século. Dirigimo-nos aos seus familiares aqui presentes com um coração profundamente agradecido pelo dom do vosso amado avô, o Padre Felgueiras, que se fez um connosco. O vosso apoio e a vossa oração constante para que a sua missão em Timor produzisse fruto foram plenamente recompensados por por Deus, através da sua longa vida nesta terra que ele tanto amou até ao fim.
Querido Pe. João Felgueiras, descanse em paz de Cristo. Amém.
